4734 sayılı Kamu İhale Kanunu'nun 12. maddesi, teknik şartnamede belli bir marka, model, patent, menşei, kaynak veya ürün belirtilmesini yasaklar. Şartnamede marka belirtme yasağının tek istisnası, ulusal ve/veya uluslararası teknik standartların bulunmaması ya da teknik özelliklerin belirlenmesinin mümkün olmaması halidir; bu durumda yanına "veya dengi" ifadesi eklenmek şartıyla marka yazılabilir. Perde kaleminde bu istisnaya çoğu zaman gerek kalmaz, çünkü perde dört ölçütle tanımlanabilir: santimetre cinsinden görüntü alanı, inç cinsinden köşegen, en-boy oranı ve çalışma biçimi.
Şartnamede Marka Belirtme Yasağının Yasal Dayanağı
Kural, 4734 sayılı Kamu İhale Kanunu'nun "Teknik şartnameler" başlıklı 12. maddesinde yer alır. Madde, idarenin alacağı malın teknik kriterlerini ihale dokümanında belirlemesini zorunlu tutar ve bu kriterlerin verimliliği ile fonksiyonelliği sağlamaya yönelik, rekabeti engelleyici nitelikte olmayan biçimde yazılmasını ister.
Yasağın amacı kaliteyi düşürmek değil, aynı işi yapan farklı üretimlerin teklif verebilmesini sağlamaktır. Bir perde kaleminde marka adı geçtiği anda, aynı ölçüde ve aynı çalışma biçiminde başka bir perde teknik olarak uygun olsa bile kalemin dışına düşer.
Uygulamada marka adı kadar "belirli bir markaya yönelik tanımlama" da sorun yaratır. Yalnızca tek bir üretimde bulunan bir kasa adlandırması ya da katalog kodu, marka yazılmamış olsa dahi aynı daraltıcı etkiyi doğurur ve itiraz gerekçesi olur.
"Veya Dengi" İfadesi Hangi Koşulda Yazılır?
Kanun, marka yazma yasağına tek bir çıkış bırakır: teknik standartların bulunmaması veya teknik özelliklerin belirlenmesinin mümkün olmaması hali. Yalnızca bu halde marka veya model, yanına "veya dengi" ifadesi eklenmek şartıyla şartnameye yazılabilir.
Projeksiyon perdesi bu istisnaya nadiren girer. Perdenin ayırt edici nitelikleri sayısaldır ve her ürün sayfasında ölçü, köşegen ve oran olarak yayımlanır; dolayısıyla markaya başvurmadan ölçülebilir bir tanım kurulabilir. İstisnayı kullanmak, aslında tanımlanabilir bir kalemde gereksiz bir risk almak anlamına gelir.
"Veya dengi" yazıldığında ikinci bir yük doğar: denkliğin hangi özellikler yönünden değerlendirileceğinin de dokümanda yazılı olması gerekir. Denklik ölçütü belirtilmemiş bir "veya dengi" ifadesi, teklif değerlendirmesinde idareyi dayanaksız bırakır.
Perde Kalemini Marka Bağımsız Tanımlayan Dört Ölçüt
- Görüntü alanı (cm): Genişlik ve yükseklik santimetre cinsinden yazılır; örneğin 305x229 cm. Kıyaslamanın en sağlam zemini budur.
- Köşegen (inç): 150 inç gibi bir değer tek başına yazıldığında birden çok görüntü alanına karşılık gelebilir; bu yüzden ölçünün yanında bilgi olarak durur.
- En-boy oranı: Katalogda dört oran bulunur: 16:9, 4:3, 1:1 ve 6:5. Oran yazılmadığında aynı köşegen bambaşka bir biçimle karşılanabilir.
- Çalışma biçimi: Perdenin motorlu ve kumandalı mı, elle açılan bir mekanizmaya mı sahip olduğu açıkça yazılır.
Bu dört ölçütün yanına kurulum biçimi de eklenir: tavan veya duvara montaja uygun kasalı, tripod ayaklı, zemin kasetli ya da portatif çerçeveli seçeneklerinden hangisinin istendiği yazılır. Ölçütler bir arada verildiğinde kalem tek bir ürüne değil, aynı niteliği taşıyan bütün üretimlere açılır. Hangi ölçütün mekan için kritik olduğu konusunda tereddüt varsa, projeksiyon perdesi seçim rehberi sayfasındaki ölçü ve oran karşılıkları madde yazımı öncesinde bir referans noktası sağlar.
Dört ölçütün dışında bir nitelik yazılacaksa ölçülebilir ve belgelenebilir olmalıdır. Katalog verisinde karşılığı bulunmayan ya da teklifte doğrulanamayacak bir nitelik, değerlendirme aşamasında tartışmaya açık kalır.
Ölçüyü İnç ile Değil Santimetre ile Yazın
İnç tek başına yazıldığında şartname belirsizleşir, çünkü aynı köşegen farklı görüntü alanlarına karşılık gelir. Katalogda 120 inç dört üründe ve üç ayrı ölçüde görünür: M120 ile FF120 modellerinde 244x183 cm ve 4:3, T120 modelinde 240x200 cm ve 6:5, G120 modelinde 265x150 cm ve 16:9. Dört üründe köşegen aynı, görüntü alanı ise üç farklı değere dağılır.
Aynı karışıklık 100 inçte daha da genişler. Katalogda 100 inç köşegen beş üründe bulunur: G100 220x124 cm, F100 203x152 cm, T100 200x200 cm, S70 180x180 cm ve M70 180x180 cm. Yalnızca "100 inç perde" yazan bir madde bu beş farklı görüntü alanını birden kapsar ve teklifler kıyaslanamaz hale gelir.
Çözüm basittir: santimetre ölçüsü esas alınır, inç karşılığı parantez içinde bilgi olarak verilir. Duvar genişliği sınırlı mekanlarda bu sıralama daha da önemlidir; toplantı odası projeksiyon perdesi sayfasındaki mekan ile ölçü eşleştirmeleri, kalemin santimetre değerini belirlerken yol gösterir.
Motorlu Kalemde Oran Varsayımı Yapmayın
"Motorlu perdeler 4:3'tür" varsayımı şartnameye taşındığında hatalı bir daraltma üretir. Motorlu perdeler kategorisinde yedi model bulunur ve bunlardan biri 1:1 orandadır: M70, 180x180 cm ölçüsünde ve 100 inç köşegenle kategorinin en küçük modelidir. Oran yazılmazsa kare formlu bir perde de 4:3 bir perde de kaleme uygun sayılabilir.
Model kodu da tek başına güvenilir bir tanım değildir. M100 kodu 100 sayısını taşır, ancak bu modelin köşegeni 98 inç ve ölçüsü 200x150 cm'dir. Şartnamede kod yazmak hem marka yasağına temas eder hem de sayısal olarak yanıltır.
Doğru madde dili şöyle kurulur: ölçü, köşegen, oran ve çalışma biçimi aynı cümlede verilir. Böylece 305x229 cm, 150 inç, 4:3, motorlu ve kumandalı ifadesi marka adı geçmeden kalemi tek anlama indirir.
Marka Bağımsız Perde Maddesi: Örnek Metin
- Perdenin görüntü alanı 305x229 cm olacaktır; kabul edilecek ölçü toleransı idare tarafından belirtilecektir.
- Köşegen ölçüsü 150 inç, en-boy oranı 4:3 olacaktır.
- Perde motorlu olacak ve uzaktan kumanda ile açma, kapama ve istenen noktada durdurma işlevlerini yerine getirecektir.
- Kasa, tavana veya duvara montaja uygun yapıda olacaktır.
- Kumaş yüzeyine ilişkin nitelikler ölçülebilir ve belgelenebilir ifadelerle yazılacak; markaya özgü adlandırmalar kullanılmayacaktır.
Beş maddenin tamamında marka, model kodu veya menşei geçmez ve her madde bir teklifte doğrulanabilir veriye karşılık gelir. Katalog verisi bu maddelerin ilk ikisini doğrudan karşılar; üçüncü madde çalışma biçimini, dördüncü madde kurulum yapısını, beşinci madde ise ölçülebilirlik ilkesini güvenceye alır.
Üç Perde Tipi İçin Doğrulanabilir Tanım Tablosu
| Perde tipi | Katalogdan doğrulanabilir veri | Şartnameye yazılabilecek ifade |
|---|---|---|
| Motorlu perde | 305x229 cm, 150 inç, 4:3 | 305x229 cm görüntü alanlı, 150 inç, 4:3, motorlu ve kumandalı perde |
| Gergili perde | 265x150 cm, 120 inç, 16:9 | 265x150 cm görüntü alanlı, 120 inç, 16:9, yan gerginlik mekanizmalı motorlu perde |
| Storlu perde | 200x200 cm, 111 inç, 1:1 | 200x200 cm görüntü alanlı, 111 inç, 1:1, kasalı ve elle açılan perde |
İlk satır motorlu perde kalemini gösterir: katalogdaki 305x229 cm ölçü 150 inç köşegene ve 4:3 orana karşılık gelir, dolayısıyla üç veri birlikte yazıldığında marka adına ihtiyaç kalmaz. İkinci satırdaki gergili perde için 265x150 cm ölçüsü 120 inç ve 16:9 orandadır; bu satırda ayırt edici unsur yan gerginlik mekanizmasının yazıya geçirilmesidir, aksi halde kalem düz motorlu bir perdeyle de karşılanabilir. Üçüncü satır storlu perdeye aittir: bu kategoride 200x200 cm ölçüsü 111 inç köşegene ve 1:1 orana karşılık gelir; aynı santimetre ölçüsü portatif T100 modelinde 100 inç olarak geçtiği için satırda perde tipinin de yazılı olması gerekir.
Üç satır birlikte okunduğunda ortaya çıkan ilke şudur: aynı santimetre ölçüsü farklı perde tiplerinde farklı inç değerine karşılık gelebildiği için, kalemin ölçü, köşegen ve oran olmak üzere üç veriyi birden taşıması gerekir. Tablodaki ifadelerin hiçbirinde marka, model kodu ya da menşei bulunmaz.
Şartnamede Kaçınılması Gereken İfade Kalıpları
İlk kaçınılacak kalıp, marka adının teknik özellik kılığında yazılmasıdır. Bir üreticinin kendi kasa serisine verdiği ad ya da katalogdaki model kodu, marka sözcüğü hiç geçmese bile kalemi tek bir ürüne bağlar. Aynı sakınca, yalnızca tek bir üretimde bulunan bir ölçü kombinasyonunun şart olarak yazılmasında da vardır.
İkinci kalıp, ölçülemeyen niteliklerdir. "Yüksek kaliteli kumaş" veya "üstün görüntü performansı" gibi ifadeler teklif değerlendirmesinde karşılaştırılamaz; bu nedenle maddenin ya sayısal bir değere ya da belgelenebilir bir özelliğe bağlanması gerekir.
Üçüncü kalıp, sadece inç yazarak ölçü tanımlamaktır. Katalogdaki 100 inç örneği bunun neden sakıncalı olduğunu gösterir: tek bir köşegen değeri, 180x180 cm ile 220x124 cm arasında değişen görüntü alanlarının tamamını işaret edebilir.
Marka Adı Yerine Sayı Yazmanın Pratik Sonucu
Marka bağımsız bir perde kalemi, idare için daha geniş bir teklif havuzu, istekli için ise net bir hedef demektir. Şartnamede marka belirtme yasağına uygun bir madde yazmak ek bir çaba gerektirmez; ölçüyü santimetreyle, köşegeni inçle, oranı ve çalışma biçimini tek cümlede vermek yeterlidir. Kalem bu şekilde kurulduğunda itirazın dayanacağı bir boşluk da kalmaz.
Bir santimetre ölçüsünün inç karşılığını taslak aşamasında doğrulamak gerekirse Peak ürün sayfaları ölçü, köşegen ve oran verisini yan yana yayımlar; aynı veriler 0212 320 20 17 numarasından telefonla veya WhatsApp üzerinden de teyit edilebilir. Peak ürünleri 5 yıl garantilidir ve Türkiye genelinde kargoyla gönderilir; yerinde montaj hizmeti verilmediği için kurulum adımları yalnızca bu hat üzerinden anlatılır.
