Kısa atışlı projektör tavan montajı yapılabilir ve kalıcı kurulumların büyük bölümünde tercih edilen yöntemdir. 0,5-0,8 atış oranına sahip bir cihaz, 220 cm genişliğindeki bir perdeye yalnızca 1,10-1,76 m mesafeden tam görüntü verir; yani tavana, perdenin neredeyse önüne asılır. Bu kısa mesafede iki ölçü belirleyicidir: askı boyu ve merceğin dikey kaçıklık payı. Peak ayarlanabilir 43-65 cm tavan askı aparatı tam bu ayarı yapmak için 22 cm genişliğinde bir boy bandı sunar.
Kısa Atışlı Projektör Tavan Montajı Normal Kurulumdan Neden Farklıdır?
Standart bir projektör perdeye 3-5 m mesafeden yansıtır ve tavan askısı genellikle izleyicilerin arkasına, oda ortasına gelir. Kısa atışlı cihazda mesafe bir buçuk metrenin altına indiği için askı noktası perdenin hemen önüne, yani odanın en ön şeridine taşınır. Bu tek fark, kablo yolunu, elektrik prizinin yerini ve tavan deliklerinin konumunu baştan değiştirir.
İkinci fark hata payındadır. Uzun mesafeli kurulumda 5 cm'lik bir konum kayması görüntüde fark edilmez; 1,2 m mesafede aynı kayma görüntü genişliğinde gözle görülür bir oynama yaratır. Kısa atışlı kurulumda ölçü santim hassasiyetiyle yapılır ve delik açmadan önce görüntü mutlaka geçici bir yüzeyden denenir.
Üçüncü fark erişimdir. Perdenin hemen önündeki tavan noktası, perde açıkken merdiven kurulmasına izin vermez; bu yüzden kablo bağlantıları ve odak ayarı perde kapalıyken tamamlanır. Motorlu bir perdeyle çalışıyorsanız perdeyi yukarı alıp askıyı sıkmak, sonra perdeyi indirip görüntüyü kontrol etmek en pratik sıradır.
Atış Oranı 0,5-0,8 Arasında Mesafe Nasıl Hesaplanır?
Hesap tek satırdır: mesafe, atış oranı ile perde genişliğinin çarpımıdır. 0,6 atış oranlı bir cihaz 200 cm genişliğindeki bir perde için 1,20 m mesafeye yerleşir. Aynı cihaz 244 cm genişliğindeki bir yüzeyde 1,46 m'ye çıkar. Oran düştükçe cihaz perdeye yaklaşır, oran yükseldikçe uzaklaşır.
Perde genişliği hesapta santim cinsinden kullanılır, inç değeri değil. Kataloğun motorlu gergili grubunda 180x102 cm 81 inç, 220x124 cm 100 inç, 300x169 cm ise 136 inç olarak listelenir; mesafe hesabına giren sayı her zaman ilk rakam yani genişliktir. İnç değeri köşegeni anlatır ve mesafe formülünde doğrudan kullanılmaz.
Üretici bazen tek oran yerine 0,5-0,6 gibi bir aralık verir; bu, cihazın optik yakınlaştırma payı olduğunu gösterir. Bu durumda alt ve üst sınırla iki hesap yapılır ve askı noktası iki sonucun ortasına konumlandırılır, böylece ince ayar için her iki yönde pay kalır.
Perde Genişliğine Göre Mesafe Tablosu
| Perde modeli ve ölçüsü | Genişlik | 0,5 oranında mesafe | 0,8 oranında mesafe |
|---|---|---|---|
| G81 180x102 cm (81 inç) | 180 cm | 0,90 m | 1,44 m |
| S100 200x200 cm (111 inç) | 200 cm | 1,00 m | 1,60 m |
| G100 220x124 cm (100 inç) | 220 cm | 1,10 m | 1,76 m |
| G110 243x137 cm (110 inç) | 243 cm | 1,22 m | 1,94 m |
| M120 244x183 cm (120 inç) | 244 cm | 1,22 m | 1,95 m |
G81 satırındaki 180 cm genişlik, 0,5 oranlı bir cihazla 90 cm mesafeye düşer; bu kadar kısa bir mesafede cihaz pratikte perdenin üst kenarının hemen önünde durur ve tavan deliği duvardan bir metre uzağa açılır. S100 satırı 200 cm genişlikle sınıf ve toplantı odalarının en yaygın ölçüsüdür ve 1,00-1,60 m aralığı tipik bir kısa atışlı kurulum için rahat bir banttır.
G100 satırındaki 220 cm genişlik 1,10-1,76 m aralığını verir; bu bant ev sineması kurulumlarının çoğunda tavan askısıyla kolayca tutturulur. G110 satırında genişlik 243 cm'ye çıkınca mesafe 1,22-1,94 m olur ve artık odanın ön şeridinde iki metreye yakın boş alan gerekir; mobilya yerleşimi buna göre planlanmalıdır.
M120 satırı 244 cm genişlikle G110'a çok yakın bir mesafe üretir, fakat 244x183 cm ölçüsü 4:3 oranında olduğu için görüntü yüksekliği 183 cm'dir ve askı boyu hesabı değişir. Tabloda mesafe aynı görünse bile yükseklik farkı, askının 43-65 cm bandında hangi noktaya ayarlanacağını doğrudan etkiler. Aynı 244x183 cm ölçünün katalogda FF120 fast fold modelinde de bulunduğunu, yani sabit kurulum yerine taşınabilir bir çözümün de aynı mesafeyle çalıştığını hatırlamak gerekir.
43-65 cm Askı Boyu Ne İşe Yarar?
Askı boyu, projektörün merceğini doğru yüksekliğe getirmek için kullanılır. Tavan 280 cm ise ve perdenin üst kenarı 250 cm hizasındaysa, mercek genellikle bu kenarın biraz üstünde kalmalıdır; 43 cm boy mercek hattını 237 cm'ye indirir, 65 cm boy ise 215 cm'ye kadar çeker. Bu 22 cm'lik bant, aynı odada birkaç farklı perde yüksekliğine uyum sağlar.
Asma tavan veya alçıpan tavan varsa askı boyu ihtiyacı büyür, çünkü bağlantı asıl tavana yapılır ve askı alçıpan kalınlığını da geçmek zorundadır. Bu nedenle ayarlı boy, sabit boylu bir aparattan daha kullanışlıdır. Askı aparatı kategorisindeki ürünlerde ölçü verisi olarak yayınlanan tek rakam bu 43-65 cm aralığıdır; kategorideki üç üründe model kodu ve santim-inç tablosu bulunmaz.
Merceğin Dikey Kaçıklığı ve Perdenin Üst Kenarı
Kısa atışlı cihazlarda mercek görüntüyü kendi hizasının belirgin biçimde altına veya üstüne yansıtır; buna dikey kaçıklık, yaygın adıyla ofset denir. Tavana ters asılan bir cihazda bu kaçıklık görüntüyü aşağıya taşır, dolayısıyla mercek perdenin üst kenarından yukarıda durabilir. Hangi yönde ne kadar kaydığı cihazın kılavuzunda yazar ve askı boyu bu değere göre seçilir.
Ofset dikkate alınmadan yapılan kurulumda görüntü perdeye oturmaz ve çare olarak dijital düzeltmeye başvurulur. Dijital düzeltme görüntüyü kırpar ve netliği düşürür; aynı sonucu askı boyunu 5 cm değiştirerek kayıpsız elde etmek mümkündür. Bu yüzden ofset, kısa atışlı kurulumda askı kadar önemli bir ölçüdür.
Sınıfta Kısa Atışlı Kurulum: Gölge ve Göz Kamaşması
Kısa atışlı cihazın asıl tercih edildiği yer sınıflardır, çünkü tahtanın önünde duran öğretmen görüntüyü gölgelemez ve ışık doğrudan gözüne gelmez. Sınıf ve eğitim kurumları için perde seçiminde bu iki ayrıntı, parlaklık kadar belirleyici olur.
Sınıf kurulumunda ikinci konu perdenin alt kenarının yüksekliğidir. Arka sıradan görüşün kapanmaması için görüntünün alt kenarı genellikle 90-110 cm hizasının üzerinde tutulur. 200x200 cm ölçüsündeki bir yüzeyde bu, perdenin üst kenarının 290-310 cm hizasına çıkması demektir; tavan 300 cm civarındaysa askı boyu en kısa ayarında kullanılır.
Sınıf ölçüsü seçerken katalogdaki inç karşılığını doğrulamak da gerekir, çünkü aynı santim ölçüsü modelden modele değişir: 180x180 cm yüzey S70 ve M70'te 100 inç olarak listelenirken aynı ölçü T70 tripod modelde 70 inçtir. Mesafe hesabı genişlik üzerinden yürüdüğü için bu karışıklık doğrudan hesabı bozmaz, ama şartnameye yazılan köşegeni yanlış gösterir.
Tavana Asmak Yerine Sehpaya Koymak Mümkün mü?
Mümkündür, ama kısa atışta sınırlı bir çözümdür. Kataloğun askı aparatı grubunda yer alan projeksiyon cihazı sehpası standı tablası, tavana delik açmak istemeyen kullanıcı için cihazı sabit bir yüzeyde konumlandırır. Kısa atışlı cihazda bu yüzeyin perdeye 1-1,5 m mesafede ve görüntünün alt kenarı hizasında olması gerekir, yani sehpa odanın tam ortasına değil perdenin dibine konur.
Gezici kullanımda sehpa avantajlıdır; sabit kurulumda tavan askısı öne geçer. Sehpada cihaz her temizlikte veya her çarpmada yerinden oynar ve görüntü yeniden ayarlanır. Tavana bağlı bir aparatta ise ayar bir kez yapılır ve kalır. Askı aparatı kategorisindeki üçüncü ürün olan Ask2 asansörlü kumandalı aparat ise cihazı kullanım dışında yukarı çekerek iki yaklaşımın ortasında durur.
Kurulum Öncesi Kâğıda Yazılacaklar
Delik açmadan önce beş satır yazılmalıdır: perdenin santim cinsinden genişliği, cihazın atış oranı, bu ikisinin çarpımı olan mesafe, cihazın ofset yönü ve tavan yüksekliği. Bu beş satır tamamlandığında askının 43-65 cm bandında hangi ayarla kullanılacağı kendiliğinden ortaya çıkar. Kısa atışlı projektör tavan montajı, hesabı önceden yapılmış bir işte yarım saatlik bir uğraştır; hesapsız başlandığında ise tavanda gereksiz delikler bırakır.
Yerinde montaj hizmeti verilmediğini baştan belirtmek gerekir; ürünler Türkiye genelinde kargoyla gönderilir ve kurulumu kullanıcı ya da bir usta yapar. Buna karşılık ölçü, mesafe ve askı boyu sorularında 0212 320 20 17 numarasından telefonla ve WhatsApp üzerinden destek alınabilir, böylece hesap siz delik açmadan önce kontrol edilmiş olur. Kağıthane mağazasında ürünleri yerinde görmek de mümkündür.
